هفتمین دوره نمایشگاه مجازی بین المللی کتاب از ۲۶اردیبهشت لغایت ۲خرداد ماه در حال برگزاری است. در همین راستا «احمد شاکری» نویسنده، پژوهشگر و عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به اینکه برگزاری مجازی این دوره از بزرگترین رویداد سالیانه حوزه کتاب چقدر از کارآمدی و ضرورت برخوردار می باشد؛ اظهار داشت: برگزاری نمایشگاه کتاب گرچه تنها برنامه مفروض و محقق در حوزه کتاب و کتاب خوانی نیست اما قطعا یکی از برجسته ترین و شناخته شده ترین آنها است. در طول دهه های گذشته برگزاری این نمایشگاه به صورتهای حضوری و مجازی آن را در تقویم فرهنگی کشور تثبیت کرده است. لذا سیاست گذاری فرهنگی با فرض قعطیت انجام آن به عنوان هسته سخت برنامه های ثابت فرهنگی، تلاش داشته لایه منعطف آن را در طول ادوار مختلف ترمیم کرده، تصحیح نموده و تقویت نماید.

وی متذکر شد: برگزاری نمایشگاه کتاب از این حیث به برخی برنامه های دیگر از جمله برگزاری جشنواره های ادبی شباهت دارد. اموری که عرفی شدگی آنها بعضا متاملان را از توجه به پرسشهای بنیادین درباره آن باز می دارند. پرسشهایی که به خاستگاه انجام یک برنامه، جنبه های وارداتی آن، برآورد کارکردهای واقعی اجرای آن در هر دوره و برنامه های جایگزین و مکمل توجه دارند. لذا اینطور تلقی می شود که مطالعه آنچه انجام خواهد شد و تغییرات چندانی نخواهد پذیرفت عملا قادر نیست نتایج علمی را بر این هسته سخت تحمیل کند.

نویسنده کتاب های «انجمن مخفی» و «عریان در برابر باد» با تاکید بر اهمیت نوآوری و تغییر رویکرد در شیوه نشر کتاب تصریح نمود: خلاقیت در اجرای برنامه های فرهنگی که برآمده از افق بلند فرهنگی، شناخت زیست بوم فرهنگی، درک و دریافت ظرفیت ها و کاستی ها در هر حوزه، و ایده های مشابه و جایگزین است می تواند در این باره بسیار با اهمیت باشد.

وی افزود: اولین چالشی که نمایشگاه کتاب با آن مواجه بوده مقوله زمان است. با گذشت دهه ها از اولین دوره نمایشگاه کتاب شرایط تولید، عرضه، تبلیغ، ترویج، نشر و توزیع کتاب دچار تحولات اساسی شده است. خرید نسخه فیزیکی ملازم با حضور در غرفه فروش کتاب اکنون الترناتیو های متفاوتی یافته است. وضعیت نشر الکترونیک کاملا در حال تثبیت خود در شرایط کنونی و آینده است.

شاکری تصریح نمود: درگاه های خرید کتاب به صورت مجازی سریع تر، در دسترس تر، کم هزینه تر و مطمئن تر از پیش از مقوله تهیه کتاب گره گشایی کرده اند. ارتباطات فرهنگی میان نویسنده، ناشر، مخاطب، منتقدان و فعالان حوزه کتاب در فضای مجازی کاملا امکان پذیر و تسهیل شده است. با این تفاوت و تحول شگفت چه تغییری در برگزاری نمایشگاه کتاب پس از این چند دهه ظاهر شده است؟

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان این مطلب که نکته دوم در مورد برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب، چالشی است که از گذشته درباره نمایشگاه کتاب وجود داشته و در شرایط پیش گفته امروزی تشدید شده و آن دوگانه فروشگاه-نمایشگاه است؛ اظهار داشت: فروشگاه بر جنبه اقتصادی نشر و تهیه کتاب تاکید دارد و مفهوم نمایشگاه بر ارتباطات فرهنگی تمرکز دارد. در طول سال‌ها تلاش شده جنبه نمایشگاهی بر جنبه فروشگاهی کتاب غلبه کند. اما رشد فناوری ها اکنون به چالشی جدی برای حتی جنبه نمایشگاهی کتاب تبدیل شده است. زیرا بدیل و نسخه موازی برای ارتباطات فرهنگی پدید امده است. بنابر این سوالی جدی درباره فلسفه برگزاری نمایشگاه کتاب بوجود امده که نه لزوما برگزار کنندگان که اندیشمندان حوزه فرهنگ و کتاب باید به ان پاسخ دهند. در نتیجه این تاملات به نظر می رسد شاهد نوعی پوست اندازی نمایشگاه کتاب در سالهای اتی باشیم. کارکردهایی برای نمایشگاه تعریف شود که تا کنون از کنار ان گذشته ایم و شیوه هایی اعمال شود که تا کنون نا شناخته بوده اند.

او ادامه داد: اما نکته سوم شرایط بحران و جنگ است. شرایط بحران قواعد و مصالح خود را به ارکان مختلف حاکمیتی از جمله فرهنگ دیکته می کند. البته در تاریخ انقلاب اسلامی در دوره هایی بحران هایی وجود داشته اند که برگزاری نمایشگاه کتاب تحت تاثیر آن قرار گرفته است. نخست دوران دفاع مقدس و پس از آن به صورت مشخص دوره همه گیری کرونا برای مطالعه قابل توجه هستند. در این باره به نظر می رسد نیازمند مطالعات عمیق تر و تحلیل دقیقتری از تجربه مدیریت در دوره بحران هستیم.

شاکری بیان کرد: وقوع جنگ تقریبا بر تمامی سطوح و لایه های اجتماعی و فرهنگی تاثیر می گذارد. شرایط جنگ اقتضائات و الزامات خاص خود را دارد. برخی برنامه ها از اولویت خارج شده، برخی واجد اولویت شده و برخی دیگر کارکردهای جدید و مضاعفی خواهند داشت.

نویسنده کتاب «دشمن شناسی در ادبیات دفاع مقدس» در ادامه گفت و گو با اشاره به تاثیر اجتماعی و فرهنگی برگزاری نمایشگاه کتاب در شرایط آتش بس، تصریح نمود: به نظر می رسد وقوع جنگ رمضان از جهاتی می تواند برای حوزه فرهنگ یک فرصت تلقی شود. فرصتی که دامنه آن را می‌توان در برگزاری نمایشگاه کتاب مشاهده کرد. این از جمله مواردی است که شرایط بحرانی کارکردهای اختصاصی را به برنامه های فرهنگی منضم می سازد. در شرایط اتش بس متزلزل، هر گونه تنفس فرهنگی که زندگی جاری در جامعه را برجسته کند می تواند موضوعیت داشته باشد.

وی افزود: برگزاری نمایشگاه کتاب از جمله جلوه های زیست فرهنگی جامعه ایرانی است لذا برگزاری ان در چنین شرایطی نه تنها پیام روشنی به جامعه ایرانی دارد بلکه حاوی پیام واضحی به بدخواهان ایران و انقلاب اسلامی است. از سوی دیگر برگزاری نمایشگاه کتاب در شرایط کنونی تاکید بر ضرورت شناخت و اگاهی در زمان جنگ و برای جنگ است.

او ادامه داد: بحران ها از جمله جنگ ها شناخت ها را به چالش می کشند همانطور که اراده ها را محک می زنند. برای مقاومت در جنگ بیش از نیروی مادی به نیروی فکری و شناخت عمیق از خود و دشمن نیاز داریم. این یعنی ضرورت مطالعه و آشنایی با تراث فرهنگی در موقعیت جنگ به صورت مضاعفی مورد تاکید است.

«احمد شاکری» در پایان گفت و گو خاطرنشان ساخت: اکنون شرایط جنگی سیاستگذاران فرهنگی را به این نتیجه رسانده که نمایشگاه کتاب به صورت مجازی برگزار شود. این بیش از ان که تهدیدی برای نحوه اجرای نمایشگاه باشد فرصتی مغتنم برای ظهور ایده های نو است. از جمله مهمترین ساحت هایی که نیاز به چنین ایده هایی دارد برنامه های جنبی نمایشگاه بر اساس وجه نمایشگاهی و فرهنگی ان است. در این باره نیازمند طرح و ایده های نو هستیم.